Προβολική Ταύτιση

Τα συναισθήματα που νιώθουμε δεν είναι πάντοτε δικά μας.

  • «Αισθάνομαι τεράστιο θυμό μαζί της και καθόλου δεν μπορώ να καταλάβω το γιατί». Λέει ο Κώστας που φεύγει για 6 μέρες επαγγελματικό ταξίδι.
  • «Νομίζω ότι δε με θέλει καθόλου» λέει η μητέρα ενός αρρωστιάρικου αγοριού 5 ετών, για την ναζιάρα εξάχρονη κόρη της Αννούλα.

Προβολική Ταύτιση - Πέτρος Βαβουράκης M.Sc. – Συμβουλευτικός Ψυχολόγος ΨυχοθεραπευτήςΗ προβολική ταύτιση είναι ένας αμυντικός μηχανισμός του εγώ. Με τον όρο «αμυντικός μηχανισμός του εγώ»  εννοούμε κάποιο τέχνασμα που έχει φτιάξει το εγώ μας για να μπορεί να αντέξει σκέψεις οι οποίες φέρουν ένα έντονο και δυσάρεστο συναισθηματικό φορτίο. Με αυτόν το μηχανισμό το συναίσθημα μεταμορφώνεται σε κάτι πιο ευχείριστο,  αφού βέβαια του έχουμε αφαιρέσει το φορτίο του. Αυτή όμως, σχεδόν πάντα, είναι μια καδμεία νίκη αφού διαστρεβλώνοντας την αλήθεια αντιδρούμε σε ένα μύθευμα  και όχι στην πραγματικότητα.

Ας δούμε όμως ένα παράδειγμα. Ο Κώστας φεύγει για έξι ημέρες σε επαγγελματικό ταξίδι και η γυναίκα του, η Μαίρη, που είναι ιδιαίτερα ζηλιάρα, αισθάνεται εγκατάλειψη. Επειδή η Μαίρη είναι λογικό ον δεν μπορεί να εκφράσει τη δυσαρέσκεια της, (καθώς γνωρίζει ότι δε φταίει ο Κώστας αφού τον στέλνει η δουλεία του), η οποία διογκώνεται καθώς πλησιάζει η μέρα της αναχώρησης. Τις τελευταίες ώρες πριν από την αναχώρηση του Κώστα, η χροιά της φωνής της αλλάζει ανεπαίσθητα και έχει έναν (ελαφρύ) τόνο εκνευρισμού και  απέχθειας. Οι κινήσεις του σώματος της, ανεπαίσθητα αντανακλούν αυτά τα δύο συναισθήματα. Τέλος ξεχνάει εντελώς να τον φιλήσει (όπως συνηθίζει) και να του ευχηθεί καλή επιτυχία. Στο συνειδητό του Κώστα δε φτάνει τίποτα απ’ όλα αυτά μια που δεν είναι καθόλου έκδηλα και ερμηνεύει την συμπεριφορά της ως «αφηρημένη.» Όλες τις προηγούμενες ημέρες ο Κώστας ήταν πολύ χαρούμενος για το επερχόμενο ταξίδι του, το οποίο θα τον βοηθούσε τόσο επαγγελματικά όσο και για να ξεχαστεί λίγο από την ρουτίνα της καθημερινότητας. Την ημέρα της αναχώρησης του, όμως, ο Κώστας νιώθει ένα περίεργο θυμό και δεν μπορεί να εξηγήσει από πού προέρχεται. Καθώς την αποχαιρετά της μιλάει αυταρχικά και έντονα, χωρίς να καταλαβαίνει και ο ίδιος γιατί.

Η Προβολική Ταύτιση είναι μια ασυνείδητη- φανταστική κατάσταση κατά την οποία κομμάτια και χαρακτηριστικά του εγώ μας αποσχίζονται από μας, προβάλλονται και προσκολλούνται  σε κάποιον άλλο. Οι προβολικές φαντασιώσεις συχνά συνοδεύονται και με ανάλογη συμπεριφορά , που θα εγείρει τα «ζητούμενα» συναισθήματα στο «αντικείμενο» της προβολής μας, που τα αναπαράγει δίχως να το συνειδητοποιεί.  Είναι λοιπόν το πολυσύνθετο αποτέλεσμα ενός σχίσματος, μιας προβολής και μίας ταύτισης.

Πολλές φορές στη ζωή μας νιώθουμε συναισθήματα που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε όσο και αν προσπαθήσουμε. Υπάρχει λοιπόν μια θεωρία που λέει ότι στη ζωή μας, μόνιμα, δεχόμαστε (υποσυνείδητα) συναισθήματα και χαρακτηριστικά των γύρω μας τα οποία   αποτυπώνονται επάνω μας δίχως εμείς να το συνειδητοποιούμε.  Στην διαδικασία προβολικής ταύτισης εμείς είμαστε τόσο οι αποδέκτες προβολών άλλων  ανθρώπων, όσο και αυτοί που προβάλουν. Την διαδικασία αυτή την συναντάμε συχνά στην καθημερινότητα μας. Έτσι ο Κώστας δεν καταλαβαίνει ότι αισθάνεται θυμό διότι η ζηλιάρα γυναίκα του νοιώθει εγκατάλειψη που την «παρατάει» μόνη της για να πάει σε επαγγελματικό ταξίδι και η μαμά της Αννούλας δυσανασχετεί συνέχεια μαζί της, διότι βιώνει την απόρριψη που αισθάνεται η Αννούλα επειδή η ίδια περνάει δυσανάλογα περισσότερο χρόνο με τον άρρωστο αδελφό της.